- यदुनाथ वन्जारा
पछिल्लो समय नेपालमा प्राकृतिक उपचार पद्धतिप्रति नागरिकको आकर्षण बढ्दै गएको छ । आधुनिक औषधि उपचारसँगै योग, ध्यान, जलचिकित्सा, आहार व्यवस्थापन तथा प्राकृतिक विधिबाट स्वास्थ्य सुधार गर्ने अभ्यास लोकप्रिय बन्दै जाँदा प्राकृतिक चिकित्सालयहरूको महत्व पनि उल्लेखनीय रूपमा बढेको देखिन्छ । विशेषगरी दीर्घरोग, तनाव, मोटोपन, मधुमेह, उच्च रक्तचाप तथा मानसिक समस्याबाट पीडित व्यक्तिहरू प्राकृतिक उपचारतर्फ आकर्षित भइरहेका छन् ।
प्राकृतिक चिकित्सालयहरूले औषधिभन्दा जीवनशैली सुधारलाई प्राथमिकता दिने भएकाले यसको सकारात्मक प्रभाव नागरिक स्वास्थ्यमा देखिन थालेको छ । नियमित योग, व्यायाम, ध्यान, सन्तुलित भोजन र प्राकृतिक विधिको प्रयोगले शरीरलाई रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता वृद्धि गर्न सहयोग पुर्याउने चिकित्सकहरूको भनाइ छ । यसले औषधिमा निर्भरता कम गर्दै स्वस्थ जीवन जिउने संस्कार विकास गर्न मद्दत पुर्याएको छ ।
नेपालका विभिन्न स्थानमा सञ्चालित प्राकृतिक चिकित्सालयहरूले ग्रामीण तथा शहरी समुदायमा स्वास्थ्य सचेतना फैलाउने काम पनि गरिरहेका छन् । धेरै चिकित्सालयहरूले निःशुल्क योग शिविर, स्वास्थ्य परीक्षण, प्राकृतिक उपचार सम्बन्धी प्रशिक्षण तथा जनचेतनामूलक कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएका छन् । यसबाट नागरिकमा “रोग लागेपछि उपचार” भन्दा “रोग लाग्न नदिने” संस्कारको विकास भइरहेको देखिन्छ ।
विशेषगरी तनावपूर्ण जीवनशैलीका कारण मानसिक स्वास्थ्य समस्या बढिरहेका बेला प्राकृतिक चिकित्सालयहरूले ध्यान र योगमार्फत मानसिक शान्ति प्रदान गर्ने वातावरण तयार गरेका छन् । प्राकृतिक वातावरणमा सञ्चालन हुने यस्ता केन्द्रहरूले मानिसलाई प्रकृतिसँग नजिक गराउँदै सकारात्मक सोच विकास गर्न सहयोग पुर्याएका छन् ।
प्राकृतिक उपचार पद्धति तुलनात्मक रूपमा कम खर्चिलो र कम साइड इफेक्ट हुने भएकाले पनि यसको लोकप्रियता बढेको हो । नियमित जीवनशैली सुधार, शारीरिक अनुशासन र प्राकृतिक खानपानको अभ्यासले दीर्घकालीन स्वास्थ्य लाभ पुग्ने अनुभव सेवाग्राहीहरूले साझा गर्ने गरेका छन् ।
स्वास्थ्य क्षेत्रका जानकारहरूका अनुसार सरकारले प्राकृतिक चिकित्सा र योग क्षेत्रलाई अझ व्यवस्थित र वैज्ञानिक ढंगले विस्तार गर्न सके स्वास्थ्य पर्यटनको सम्भावना समेत बढ्न सक्छ । नेपालमा उपलब्ध प्राकृतिक स्रोत, शान्त वातावरण र हिमाली भूगोल प्राकृतिक उपचारका लागि उपयुक्त मानिन्छ । यसलाई प्रवर्द्धन गर्न सके आन्तरिक मात्र होइन विदेशी नागरिकलाई समेत आकर्षित गर्न सकिने विश्वास गरिएको छ ।
समग्रमा, प्राकृतिक चिकित्सालयहरूले केवल उपचार सेवा मात्र होइन स्वस्थ, अनुशासित र सकारात्मक जीवनशैली निर्माणमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याइरहेका छन् । आधुनिक स्वास्थ्य प्रणालीसँग सहकार्य गर्दै प्राकृतिक उपचार पद्धतिलाई अझ प्रभावकारी बनाउन सके नागरिक स्वास्थ्य सुधारमा यसले दीर्घकालीन सकारात्मक परिणाम दिन सक्ने देखिन्छ ।
सफलतापूर्वक उपचार हुने रोगहरू
• रोग लाग्ने नदिने प्रमोशन अफ पोजेटिभ हेल्थ (PPH) को लागि प्राकृतिक चिकित्सा प्रभावकारी छ ।
• कब्जियत, पायल्स, अल्सर, कोलाइटिस, ग्यासटाइटिस, अपच, कलेजोका रोगहरू ।
• रुघाखोकी, एलर्जी, दम, पिनास, टान्सिलाइटिस ।
• टाउको दुख्ने, माइग्रेन, ढाड कम्मर, गर्धन दुख्ने, बाथ, युरिक एसिड बढेको, डिस्क प्रोल्याप्स, हड्डी खिइएको, साइटिका, नशा च्यापिएको, साना तथा ठूला जोर्नीको दुखाइ, अन्य हाड, जोर्नी, नशा तथा मांसपेशीका समस्याहरू ।
• प्यारालाइसिस (पक्षघात), मुख बाङ्गिने, शरीरको एक वा दुवै भाग नचल्ने ।
• सुगर, प्रेसर, थाइराइड, मोटोपना ।
• अनिद्रा, डिप्रेसन, स्नायु दुर्बलता, मानसिक तनाव वा अन्य मानसिक समस्या ।
• महिनावारी गडबडी, सेतो पानी बग्ने, मुर्गौला र पिसाब सम्बन्धी समस्याहरू ।
• सोरायसिस, एक्जिमा, डन्डीफोर वा अन्य छालाका समस्याहरू ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस्