राजबहादुर गुरुङ
नेपाली कांग्रेसको विशेष महाधिवेशनपछि पार्टीभित्र सांगठनिक गतिशीलता र वैचारिक बहसले नयाँ मोड लिएको छ। विशेष महाधिवेशनबाट उदाएका युवा नेता गगन थापाको नेतृत्वमा यतिबेला पार्टीलाई समय र प्रविधिको माग अनुसार अनलाइन प्रणालीमा लैजाने उद्देश्यका साथ ‘क्रियाशील सदस्यता अद्यावधिक’ कार्यक्रम सञ्चालन भइरहेको छ। पार्टीलाई एउटा पारदर्शी र बलियो ‘सिस्टम’ मा ढाल्ने यो आधुनिक प्रयास सकारात्मक हुँदाहुँदै पनि यसले पार्टीभित्र केही आन्तरिक असन्तुष्टि र विग्रहको संकेत पनि देखाएको छ।
पूर्व कार्यवाहक सभापति पूर्णबहादुर खड्का लगायतका पुराना र परिपक्व नेताहरूले यस प्रक्रियाका केही व्यावहारिक पक्षप्रति असन्तुष्टि जाहेर गरिरहेको अवस्था छ। नयाँ युगको प्रविधि र पुराना नेताहरूको रैथाने अनुभवबीचको यो टकरावले कांग्रेसमा पुनः एकपटक गम्भीर मध्यमार्गी बहसको आवश्यकता औंल्याएको छ।
इतिहासको ऐना: संकटमा सधैं मध्यमार्गी उपाय
नेपाली कांग्रेसको इतिहास हेर्ने हो भने आन्तरिक मतभेद र विचारको टकराव यसका लागि कुनै नौलो विषय होइन। विगतका हरेक संकटमा कांग्रेसले सधैं मध्यमार्गी बाटोबाटै निकास निकालेको गौरवमय इतिहास छ:
२०५१ को मध्यावधि र ऐतिहासिक मिलाप: २०५१ सालमा तत्कालीन प्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइरालाले आफ्नै बहुमतको सरकार विघटन गरेपछि पार्टीभित्र तीव्र विग्रह आयो र मध्यावधि निर्वाचनपछि कांग्रेसले सत्ता गुमाउन पुग्यो। तत्कालीन सभापति एवं संस्थापक नेता कृष्णप्रसाद भट्टराई र कोइरालाबीच बोलचाल नै बन्द (पानी बाराबार) को स्थिति बन्यो। तर, त्यतिबेला दोस्रो पुस्ताका नेताहरू—शेरबहादुर देउवा, रामचन्द्र पौडेल, शैलजा आचार्य, खुमबहादुर खड्का र कुलबहादुर गुरुङ लगायतले लामो कसरत गरी मध्यमार्गी बाटो पहिल्याए। परिणामस्वरुप, २०५६ को निर्वाचनमा भट्टराईलाई भावी प्रधानमन्त्रीका रूपमा अघि सार्दै पार्टी एकढिक्का भएर होमियो र पुनः बहुमत हासिल गर्यो।
२०५९ को विभाजन र एकताको सन्देश:
२०५९ सालमा तत्कालीन प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाले संसद विघटन गर्दा उत्पन्न विवादका कारण पार्टी विभाजित भई नेपाली कांग्रेस (प्रजातान्त्रिक) गठन भयो। देशमा माओवादी सशस्त्र विद्रोह र राजाको सक्रियता बढ्दै जाँदा अन्ततः नेताहरूले अहम् त्यागेर २०६४ मा ऐतिहासिक एकता गरे, जसले देशलाई संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र र संविधानसभाको निर्वाचनतर्फ डोर्यायो। इतिहास साक्षी छ— जब-जब कांग्रेसका शीर्ष नेताहरू संवादहीनतामा पुग्छन्, तब-तब मध्यमार्गी धारले नै पार्टी र लोकतन्त्रको रक्षा गरेको छ। देउवाको विरासत र विशेष महाधिवेशनको वैधानिकता
यतिबेला पार्टीका निवर्तमान सभापति एवं पूर्व प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा आफ्नो स्वास्थ्य उपचारका लागि देश बाहिर हुनुहुन्छ। गत भदौको ‘जेन्जी आन्दोलन’ का क्रममा आफ्नो निवासमा भएको आक्रमणमा गम्भीर घाइते हुनुभएका नेता देउवा नेपाली सेनाको उद्धार र स्वदेशी उपचार पश्चात् हाल विदेशमा स्वास्थ्यलाभ गरिरहनुभएको छ। बाल्यकालदेखि नै प्रजातान्त्रिक आन्दोलनमा अनवरत लागेका र समकालीन राजनीतिमा उच्च योगदान दिएका नेता देउवा अस्पतालको शैयामा रहँदा उहाँको नाम र प्रतिष्ठालाई विवादमा तान्नु कसैका लागि पनि हितकर हुँदैन। उहाँ आफैं पनि जीवनको यो मोडमा कांग्रेस एकढिक्का भएको हेर्न चाहनुहुन्छ नै।
अन्तरद्वन्द्वको अर्को पाटोलाई हेर्ने हो भने, निर्वाचन आयोग र सर्वोच्च अदालत समेतले विशेष महाधिवेशन र यसका निर्णयहरूलाई पूर्ण वैधानिकता दिइसकेको अवस्था छ। त्यसैले, अदालत र कानुनले स्विकारिसकेको यो नयाँ जगलाई आत्मसात गर्दै असमझदारीहरूलाई संवादका माध्यमबाट हल गर्नु नै यतिबेलाको बुद्धिमानी ठहरिनेछ।
अबको बाटो: दुवै पक्षलाई सन्तुलित सुझाव
पार्टीलाई थप कमजोर हुन नदिन र आगामी निर्वाचनमा सशक्त रूपमा प्रस्तुत हुनका लागि दुवै पुस्ताले मध्यमार्गी बाटो अपनाउनु अनिवार्य छ:
१, नयाँ र विशेष महाधिवेशन पक्षधर नेतृत्वलाई सुझाव: विशेष महाधिवेशनबाट उदाएका नेताहरूले पार्टीलाई आधुनिक र प्रविधिमैत्री बनाउनु प्रशंसनीय छ। तर, यो प्रणाली लागू गर्दा पुराना, त्यागी र प्रविधिसँग अभ्यस्त नभएका गाउँ-देहातका कार्यकर्ताहरू नछुटून् भन्नेमा सचेत हुनुपर्छ। साथै, विद्यार्थी आन्दोलनदेखि पार्टी हाँकेका निवर्तमान सभापति शेरबहादुर देउवा जस्ता शीर्ष नेताहरूको इतिहास, मर्यादा र सम्मानलाई उच्च राख्दै उहाँहरूको अनुभवलाई साथमा लिएर अघि बढ्नुपर्छ। ‘सिस्टम’ बसाल्ने नाममा अग्रजहरूको मानमर्दन कदापि हुनु हुँदैन। निवर्तमान सभापति देउवालाई अपमान गरेर वा उहाँलाई खलनायकका रूपमा प्रस्तुत गरेर कांग्रेस बलियो हुन सक्दैन।
२, पुरानो र स्थापित पुस्तालाई सुझाव:
पुराना र अनुभवी नेताहरूले समयको गति र नयाँ पुस्ताको भावनालाई बुझ्न जरुरी छ। डिजिटल अद्यावधिक जस्ता नयाँ र पारदर्शी प्रणालीलाई पूर्ण रूपमा अस्वीकार गर्नुभन्दा यसलाई अझ बढी व्यावहारिक र समावेशी कसरी बनाउने भनी रचनात्मक सुझाव दिनु उपयुक्त हुन्छ। निवर्तमान सभापतिको नामलाई ढाल बनाएर पार्टीभित्र गुटबन्दी बढाउने वा फुटको वातावरण सिर्जना गर्ने प्रयास कसैबाट पनि हुनु हुँदैन। पुराना नेताहरूले अब पार्टीमा अभिभावकीय भूमिका निर्वाह गर्दै नयाँ पुस्तालाई काम गर्ने वातावरण बनाइदिनु पर्छ।
निष्कर्ष: मध्यमार्गी नेताहरूको सक्रियता आवश्यक
नेपाली कांग्रेसभित्रको वर्तमान बहसलाई ‘पार्टी फुटाउने’ वा ‘कमजोर बनाउने’ अस्त्रका रूपमा होइन, बल्कि पार्टीलाई थप सुदृढ बनाउने अवसरका रूपमा लिनुपर्छ। पुरानाको अनुभव, त्याग र परिपक्वता तथा नयाँ पुस्ताको ऊर्जा, प्रविधि र दृष्टिकोणको सुन्दर मिश्रण (फ्युजन) नै आजको मुख्य आवश्यकता हो।
समयको यो गति र एकताको आवश्यकतालाई बुझ्न नसकी कसैले पनि आफ्नै अडान मात्र राख्ने हो भने “भिरमा जाने गोरुलाई राम राम भन्न सकिन्छ, काँध थाप्न सकिँदैन” भन्ने उखान चरितार्थ हुन सक्छ। तसर्थ, कांग्रेसलाई आगामी दिनमा बलियो बनाउन संवाद, सहमती अपरिहार्य छ ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस्